Во пресрет на локалните избори 2025, повторно се отвораат стари прашања кои ја јадат довербата во локалната политика: пазарниот простор и односот кон ромската заедница се често користени како поле за мобилизација на гласови, наместо како простор за сериозен социјален и економски развој.
Ова не е само политичка реторика — луѓето на терен го гледаат тоа и реагираат. Притисокот е очигледен на неколку нивоа. На едната страна, најавите се дека од одредена национална припадност во кампањата „ќе се вработат“ луѓе во јавни претпријатија (спомнати се КЈП „Водовод“ и слични структури), или дека одредени малцинство ќе добијат позиции директор/менаџер/правник/раководител по изборите – јавна дискриминација при вработување јавно објави кандидат носител на советничка листа. На другата страна се нудат големи ветувања — нов пазар, нова инфраструктура — иако постојниот пазар е контроверзен: голем, нерегистриран дел од активностите не се таргетираат со даночни или контролни мерки, а сообраќајниот и безбедносен ризик е реален.
Примери и последици: Жителите укажуваат дека пазарот често ја блокира градската сообраќајна мрежа и создава хаотични состојби; симулации покажуваат дека при итна интервенција (пожарна/медицинска) премините можат да бидат загрозени. Ако е така, тоа е директно прашање на јавна безбедност — не изборна декорација.
Се слушаат тврдења дека политичките кампањи го користат пазарот и социјалните мрежи за собирање поени — наместо да работат на долгорочни решенија: регистрирање на продавачи, контрола на даноци, безбедносни коридори, стандарди за хигиена и пожарна сигурност. Граѓаните сметаат дека се создаваат очекувања во рамки на одредени заедници — ветувања за вработувања и позиции — кои потоа делуваат како притисок да се дадат гласови.
Ако е така, тоа ја ронат правната и етичката рамка на изборните процеси. Прашањето за еднаквост и дискриминација Социјалната заштита и можностите за вработување не треба да бидат предмет на дискриминација или селективна употреба. Ако се нудат „типски куќи“ или парцијални решенија само за одредени групи по партиска и национални линија, тоа е недозволиво и ја продлабочува социјалната фрагментација.
Јавните политики треба да ги третираат сите граѓани рамноправно — и да создаваат механизми за интеграција, регулација и поддршка, не за краткотрајни политички поени.
За проблемите со дивоградбите и селективната примена на законот во многу случаи институционалната реакција изгледа селективна: некој кандидати ќе решаваат со рушење или легализација, додека други го остават прашањето „под тепих“. Ако тоа е практиката, тоа укажува на коруптивни или партиски влијанија и на систем кој не функционира според правилата.
Што треба да побара јавноста и кандидатите?
- Транспарентност: Јасни јавни податоци за сите договори, вработувања и тендери. Отворена листа на тие што добиле вработувања по избори и објаснување на процедурите, реални конкурси со шанса секој поединец да се пријави и биде разгледано неговото CV, според квалитетот да се поплнуват работните позиции.
- Безбедносна ревизија на пазарот: Анализа која ќе покаже дали пазарот ја загрозува мобилноста на градот и интервенциите на службите. Доколку е потребно — привремени мерки за ред и преместиње/реорганизација.
- Анти-дискриминациски политики: Социјалната заштита и програмите за поддршка да бидат универзални и тестирани според јасни критериуми, не за одредени националности или одредена група на луѓе.
- Решителна борба против неорганизираниот бизнис: Регистрација, контрола на даноци, контролни механизми за здравје и безбедност, дивите приклучоци на вода и струја,
- Јавно воведување на проверки: Непристрасни инспекции на дивоградби, пазарни активности и јавни набавки, со јавен извештај за резултатите.
- Јасни гаранции од кандидатите: Секој кандидат треба јавно да се изјасни дали ќе подржи професионализација на администрацијата и ќе се откаже од партиски вработувања и децениско замижување пред реалните проблеми, законот да се почитува во целост.
- Ако кандидатите навистина сакаат да добијат доверба, мора да зборуваат јасно и храбро за овие теми — да понудат конкретни мерки и рокови, а не само популистички ветувања. Политичките партии треба да престанат да гледаат во краткорочни добивки и да почнат да градат институции кои функционираат за сите граѓани. Јавноста треба да бара отчетност, а медиумите, да не го користат медиумскиот простор за угодување и партиски реклами — континуирано да проверуваат дали ветувањата се претвораат во дела, да укажуват на проблемите и да бараат одговор од службите. Само така Кочани може да се движи од „политичко тргување“ кон вистински развој и правична социјална политика.
